Tıbbi KBRN
Kimyasal · Biyolojik · Radyolojik · Nükleer — tıbbi farkındalık, ajan tanıma ve olay yönetimi
KBRN Tehlikeleri, Önemi ve Tarihçesi
Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik ve Nükleer tehlikelere genel bakış
Nedir
KBRN; Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik ve Nükleer kelime grubunun kısaltmasıdır. Bu maddelerin kasten (terör/sabotaj) veya kazaen (endüstriyel kaza, laboratuvar, taşımacılık) çevreye yayılmasıyla oluşan, insan ve çevre için zararlı ve tehlikeli durumları ifade eder. KBRN riski, bu maddelerin zarar verme olasılığı ve zararın ciddiyet derecesidir.
Neden önemli — özellikleri
- Panik ve kargaşa
Toplumda yaygın panik ve kargaşaya sebep olur.
- Ucuz ve ulaşılabilir
Erişimi zor olan ajanlar hariç, üretimi ucuz ve ulaşımı kolaydır.
- Müdahale zorluğu
Müdahale zor, maliyetli ve zaman alıcıdır; etkileri uzun süre devam edebilir.
- KKD gereksinimi
Kişisel koruyucu donanımların önceden temin edilip hazırlanması gerekir.
- Kitlesel etki
Küçük miktarlar ile kitlesel ölümlere neden olabilir; çok sayıda insan etkilenip hastalanabilir/sakat kalabilir.
- Müdahale edenler risk altında
Olaya müdahale eden ekipler de doğrudan risk altındadır.
- Psikolojik hasar
Ağır psikolojik hasar verebilir.
- Dekontaminasyon zorunluluğu
Olay yerinde ve sağlık tesisinde dekontaminasyon gereklidir.
- Altyapı ve ekonomi
Su, ulaşım, gıda gibi hayati altyapıları aksatabilir; ekonomik istikrarsızlığa yol açabilir; halkın yetkililere güvenini sarsabilir.
Tarihte önemli KBRN olayları
| 1915 — Ypres, Belçika | Klorin gazı (I. Dünya Savaşı) | Kimyasal silahların ilk büyük çaplı askerî kullanımı; on binlerce ölüm |
|---|---|---|
| 1984 — Bhopal, Hindistan | Union Carbide pestisit fabrikası, 40 ton Metil İzosiyanat (MIC) sızıntısı | 3.300 kişi anında öldü, dünyanın en kötü endüstriyel felaketi; toplam ~20.000 ölüm, yarım milyondan fazla etkilenen |
| 1979 — Sverdlovsk, SSCB | Askerî mikrobiyoloji tesisinden 1 gramdan az şarbon sporu sızıntısı | 96 şarbon vakası (77 akciğer şarbonu, 66 ölüm) — vaka ölüm oranı %87 |
| 1988 — Halepçe | Kimyasal harp maddesi saldırısı | ~5.000 kişi öldü |
| 1995 — Tokyo metrosu | Aum Shinrikyo tarikatı sarin saldırısı | 13 ölüm (7'si sağlık personeli), 5.500 kişi etkilendi |
| 1945 — Hiroşima/Nagasaki | Uranyum-235 ve Plütonyum-239 atom bombaları | ~60.000-70.000 ve 34.000 ölüm |
| 1986 — Çernobil | Nükleer santral patlaması | Bilinen en büyük radyasyon kazası |
| 2011 — Fukuşima Daiichi | Deprem ve tsunami hasarı | Büyük çaplı nükleer santral hasarı |
| 2013 — Guta, Suriye | Sarin gazı saldırısı | 1.500'den fazla ölüm (OPCW/BM doğrulaması) |
| 2001 — ABD (11 Eylül sonrası) | Şarbon sporlu mektuplar | 5 ölüm, 33.000 kişi profilaksi aldı, ~1 milyar dolar temizlik maliyeti |
Ülkemizde yakın tarihte görülen olaylar
- 1979 — İstanbul Boğazı
Tanker-kuru yük gemisi çarpışması, 100 bin ton ham petrol taşıyan tanker infilak etti; 43 denizci öldü, Boğaz'da günlerce yangın sürdü.
- 1986/1997 — Kırıkkale MKE fabrikası
1986'da ilk patlamada 19 yaralı; 1997 mühimmat deposu patlamasında 3 ölü, 16 yaralı.
- 1999 — Marmara depremi, Yalova AKSA
Akrilik Kimya Sanayi A.Ş.'de 6.400 ton Akrilonitril sızıntısı oldu.
Ülkemiz için riskler
- Bulaşıcı/salgın hastalıklar
-
- KBRN tehditleri
-
- Büyük endüstriyel kazalar ve yangınlar
-
- Tehlikeli madde taşımacılığı
-
Klinik karar desteğidir · Hekim sorumluluğunun ve kurum protokolünün yerine geçmez