Yanık — Genel ve Anahtar Noktalar

Adım adım · metin özeti

Yanık genel ilkeleri: Parkland formülü ile ilk 24 saat Ringer laktat sıvı hesabı, yanık merkezine transfer kriterleri, yanık türüne göre yara bakımı ve vücut yüzey alanı (dokuzlar kuralı / Lund-Browder / avuç içi %1).

1. Yanmış vücut yüzey alanını (VYA) hesapla — erişkinde dokuzlar kuralı, çocukta Lund-Browder şeması, pratikte hastanın avuç içi + parmakları ≈ %1
2. Parkland ile ilk 24 saat Ringer laktat: 13 yaş üstü ve erişkin → (2 × yanmış VYA% × kg) / 16; 13 yaş altı → (3 × yanmış VYA% × kg) / 16; elektrik çarpmasında herkes → (4 × yanmış VYA% × kg) / 16
3. İdrar çıkışını izle (hedef 0,5–1 mL/kg/saat); sıvıyı saatlik %10–30 artır veya azalt
4. Yanık türüne göre sürece müdahale: termal yanık → musluk suyu ile yıka, kurula; toz kimyasal → sil, süpür, fırçala, yıka, kurula; sıvı kimyasal → yıka, sil, kurula

• Yanık merkezine transfer: parsiyel kalınlık > %25 VYA (yaş 10–50) veya > %20 VYA (yaş < 10 / > 50); tam kat yanık > %10; el-yüz-ayak-perine yanıkları; major eklem yanıkları; ekstremiteyi çepeçevre saran yanıklar; inhalasyon yaralanmasıyla birlikte olan yanıklar; elektrik ve kimyasal yanıklar; kırık/başka travmayla birlikte olan yanıklar; yüksek risk grubu hastalar
• Hastane öncesi sıvı: vücut ağırlığı ≥ 30 kg ve ≥ %15 yanık, ya da < 30 kg ve ≥ %10 yanık varsa sıvı tedavisi verilir
• Uzun süreli nakillerde sıvı tedavisi sırasında vital takip, monitörizasyon ve idrar çıkış izlemi yapılır

• 1. derece yanıklar VYA hesabına dahil edilmez
• Bu formüller saatlik başlangıç sıvı resüsitasyonu miktarını belirtir

Kaynak: SB Ek-2 s.48–49 (Yanık Anahtar Noktalar) · metin şemadan birebir çıkarılmıştır, karar için resmî şemayı da inceleyin.